बैंक तथा वित्तीय संस्थाको वर्गीकरण जरुरी छैन


आर्थिकन्यूज
कृष्णराज लामिछाने प्रमुख कार्यकारी अधिकृत, महालक्ष्मी विकास बैंक

पछिल्लो समय मर्जर र एक्युजिसनले विकास बैंकको अस्तित्व धारपमा पारेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको पुँजी वृद्धिको निर्देशनसँगै कतिपय विकास बैंकहरु वाणिज्य बैंकमा विलय हुँदै छन् भने कतिपय विकास बैंक आफूलाई अझै मजबुत बनाउनतिर लागेका छन् ।

यसैक्रममा महालक्ष्मी विकास बैंकको वित्तीय अवस्था र दोस्रो त्रैमासको रिपोर्ट सार्वजनिक भइसकेपछि यसले शेयर बजारमा कस्तो किसिमको प्रभाव पारेको छ भन्ने सन्दर्भमा महालक्ष्मी विकास बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा डेभलपमेन्ट बैंकर्स एसोसिएसन नेपालका निर्वमान अध्यक्ष कृष्णराज लामिछानेसँग गरिएको कुराकानी:

अबका दिनमा विकास बैंक आफैं सबल र मजबुत हुनुपर्छ वा वाणिज्य बैंकमा विलय हुनु नै ठिक होला ?

म विकास बैंक एसोसिएसनमा पहिलोपटक अध्यक्ष हुँदा झन्डै ८५/८६ वटा विकास बैंक थिए । अहिले ३५ वटामा झरेको छ । तर, विकास बैंकको संख्या कम भयो भन्दैमा यसले दिने सेवामा कमी आएको छैन । केही विकास बैंक ‘क’ वर्गका वाणिज्य बैंकसंँग मर्ज भए । कतिपय विकास बैंक एकआपसमा मर्ज भएका छन् । जति पनि विकास बैंक मर्ज भएका छन् सबै मजबुत बनेका छन् ।

अपवादमा केही विकास बैंकबाहेक सबैले चुक्ता पुँजी पुर्याइसकेका छन् । यस अर्थमा संख्या धेरै हुनु मात्र पनि ठूलो कुरा होइन, गुणस्तरीय सेवा दिन सक्नु र आफूलाई सवल र सक्षम भएर बजारमा प्रस्तुत गर्न सक्नु महत्वपूर्ण कुरा हो ।

तपाईको धारणामा विकास बैंक रहनुपर्छ वा वाणिज्य बैंक बन्ने प्रक्रियामा जानुपर्छ ?

मेरो भनाइमा सबैले ठूलो व्यवसाय नै गर्नुपर्छ भन्ने छैन । सुशासनभित्र रहेर इमान्दारीपूर्वक काम गर्नुपर्छ । सबै बैंक वाणिज्य बैंक नै बन्नुपर्छ भन्ने छैन । यसमा पनि दुई वर्ष पहिले ‘क’ वर्गका वाणिज्य बैंकको जति पुँजी थियो अहिले राष्ट्रियस्तरका विकास बैंकहरुको पुँजी त्यति नै पुगिसक्यो । यो पुँजीले जति व्यवसाय गर्न पाउनुपर्छ त्यो गर्नुपर्छ । त्यसैले वाणिज्य बैंक नै हुनुपर्छ, विकास बैंक हुनु हुँदैन भन्ने मान्यता म राख्दिन । विकास बैंकले जिल्ला–जिल्लामा सेवा पुर्याउन सक्षम छन् । यस हिसाबले स्थानीयस्तरमा सेवा पुर्याउँदै आएका विकास बैंकहरु विलय हुनुपर्छ भन्ने छैन ।

नेपालजस्तो कृषि प्रधान एवम् विकासोन्मुख राष्ट्रमा विकास बैंकको भूमिका अझै बढी छ, निरन्तर यसको संख्या घट्दै जानुले दूरगामी असर पनि पर्ला नि ?

विकास बैंकको संख्या घटे पनि यसले दिने सुविधा घटेको छैन । महालक्ष्मी बिकास बैंककै कुरा गर्ने हो भने पूर्वदेखि पश्चिमसम्म हाम्रो उपस्थिति छ । यस हिसाबले संख्या घटेको होला तर कारोबार र सेवा घटेको छैन ।

वाणिज्य बैंकहरु शहरमा र लघुवित्त जति गाउँमा हुँदा विकास भने सधैं मिडियटरको भूमिकामा मात्र छ किन ?

विकास बैंकमात्र होइन सबै बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरु मिडियटर नै हुन् । निक्षेपकर्ताको निक्षेप संकलन गर्ने र जसलाई कर्जा चाहिन्छ कर्जा उपलब्ध गराउने हो । क, ख, ग, घ जति पनि बैंक छन् सबैको काम मध्यस्तकर्ता कै हो । गाउँ–गाउँमा लघुवित्तले काम गरिरहेका छन् ।

शहरमा वाणिज्य बैंकमात्रै होइन विकास बैंक पनि प्रशस्त छन् । अहिले विकास बैंकको प्रतिस्पर्धा वाणिज्य बैंकसँग छ । वाणिज्य बैंकले भन्दा विकास बैंकले सस्तोमा कर्जा प्रवाह गरिरहेका छन् । हिजोका दिनमा विकास बैंकले भन्दा वाणिज्य बैंकले निक्षेपमा ब्याज बढी दिन्छन् र कर्जामा विकास बैंकले बढी ब्याज लिन्छन् भन्ने मान्यता अहिले हराइसक्यो ।

वाणिज्य बैंक र विकास बैंकले दिने निक्षेपमा ब्याजदर एउटै छ यसो हुँदा कस्तो असर पर्न सक्छ ?

असरभन्दा पनि अब वाणिज्य बैंक र विकास बैंकको बीचमा पनि पूर्ण प्रतिस्पर्धाको अवस्था छ । कुनै पनि ग्राहकले कर्जा लिन जाँदा वाणिज्य बैंकमा भन्दा विकास बैंकमा महँगो पर्छ भन्ने पनि रहेन र विकास बैंकमा जाने वित्तिकै निक्षेपमा बढी ब्याज पाइन्छ वाणिज्य बैंकमा पाइँदैन भन्ने अवस्था पनि रहेन । अहिले ‘क’ वर्गका बैंकमा तरलताको समस्या आए पनि विकास बैंकमा आएको छैन ।

त्यसो भए नेपालमा बैंकहरुको वर्गीकरण गर्न आवश्यक छैन भन्ने तपाईंको भनाइ हो ?

यो विषयमा फाइनान्सियल सेक्टरमा छलफल पनि भएको हो । युनिभर्सल कन्सेप्टमा जानुपर्छ भन्ने पनि कुरा भएको हो । तर, म के कुरा मान्छु भने अब वर्गीकरण पनि जरुरी छैन । जसको ठूलो पूँजी छ उसले ठूलो लगानी गर्छ र जसको सानो पुँजी छ उसले सानो लगानी गर्छ । अब ‘क’ र ‘ख’ वर्ग भनेर छुट्टाउनुको अर्थ छैन । दुवै वर्गका बैंकले एउटै काम गरिरहेका छन् भने यो क र ख किन भन्नु पर्यो, दुवैले जनताकै निक्षेप लिने हो त्यसैले छुट्याउन जरुरी छैन ।

विकास बैंकको नेपालको अर्थतन्त्रमा भूमिका कस्तो रहने छ ?

नेपालको अर्थतन्त्रमा बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रको जे भूमिका रहन्छ विकास बैंकको भूमिका पनि त्यहि हो । जस्तै ग्रामीण क्षेत्रमा गएर त्यहाँको निक्षेप संकलन गर्ने, गाउँमा साना–साना कर्जा प्रवाह गर्ने, त्यसका अलवा शहरी क्षेत्रमा पनि विभिन्न व्यवसायमा लगानी गरिदिने । साथै हाइड्रोपावरमा पनि क्षमता अनुसारको लगानी गर्ने । उत्पादनमुलक क्षेत्रमा पनि केन्द्रीय बैंकले तोकेअनुसार लगानी गरिदिने ।

बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रले अझै पनि सोलो प्रोजेक्टमा लगानी गर्न डराउँछ, र धितोमा कर्जा प्रवाहमा मात्र ध्यान दिएका छन्, जीडीपीमा उद्योगको योगदानमा खासै वृद्धि हुन सकेको छैन । घटेको छ, लगानी कहाँ जान्छ ?

नेपालको अर्थतन्त्रमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको महत्वपूर्र्ण योगदान रहँदै आएको छ । जति सरकारले वार्षिक बजेट बनाउँछ त्यो बजेटको खर्च गर्ने माध्यम नै बैंकहरु हुन् । हिजोका दिनमा जति पनि बैंक तथा वित्तीय संस्था खुले त्यसलाई एक ठाउँमा ल्याउने काम भइरहेको छ । ‘क’ वर्गका बैंकहरु कम घटे र विकास बैंक र फाइनान्सको संख्या भने बढी घट्न गएको हो । बैंक तथा वित्तीय संस्थाको योगदान नभएको भए मुलुकले छोटो समयमा नै यति धेरै आर्थिक कारोबार गर्न सक्षम पनि हुने थिएन ।

ठूला आयोजनामा पनि हात नहालेको होइन । ऋण लिएपछि तिर्नुपर्छ । किनकी त्यो सर्वसाधारणको पैसा हो । सर्वसाधारणको निक्षेप पनि जथाभाबी गर्न पाइँदैन । यस हिसाबले सानो–सानो घरकर्जा धितो दिने काम भने बैंकले गरेको छ । ठूलो–ठूलो आयोजना निमार्णमा भने प्रोजेक्ट नै धितोमा लिएर पनि बैंकले लगानी गरेको छ ।

महालक्ष्मी विकास बैंकले चाहिँ कस्तो–कस्तो प्रोजेक्टमा हात हालेको छ ?

महालक्ष्मी विकास बैंक पुँजीको आधारमा सबैभन्दा ठूलो विकास बैंक हो । यस विकास बैंकको ७१ वटा शाखा छन्, २५ अर्ब निक्षेप छ । कर्जा लगानीमा पनि २१ अर्बको लगानी रहेको यो बिकास बैंक मुलुकको अग्रणी बैंकको रुपमा रहेको छ । बैंक भनेको यस्तो संस्था हो जसले जोखिम सकेसम्म कम गर्नुपर्छ । यसका लागि सबै सेक्टरमा लगानी गर्नुपर्छ । महालक्ष्मी विकास बैंकले होटल, हाइड्रोपावर, साना कृषि कर्जाका साथै लघुवित्त अन्तर्गतका साना–साना समूहमा पनि लगानी गरेका छौं । एउटै क्षेत्रमा लगानी गर्दा जोखिम हुने हुँदा सबै क्षेत्रमा लगानी गरिएको छ ।

नेपालको अर्थतन्त्र आयातमा निर्भर छ, यसलाई कम गर्ने र आत्मनिर्भर बनाउने क्षेत्रमा बैंकहरुले कत्तिको लगानी गरेका छन् ?

नेपालको अर्थतन्त्र बढी आयातमुखी भएको छ । यहीँ उत्पादन हुन सकेको छैन, यो मुलुकको अर्थतन्त्रका लागि राम्रो विषय भने होइन । तरकारीसमेत स्थानीयस्तरमा उत्पादन भएको छैन । गाउँघरमा पनि आयातित सिमेन्ट, डण्डीबाट घर बन्न थालिसक्यो । विदेशबाट आउने रेमिट्यान्स पनि घट्दै छ । स्थानीयस्तरमा कृषि उपजलाई बढावा दिन सरकारले पनि ध्यान दिनुपर्छ । स्थानीयस्तरमा व्यवसाय गर्न चाहनेलाई पनि बैंकहरुले कर्जा दिन तयार छ ।

संघीयता लागू भएसँगै स्थानीयस्तरमा सरकार पनि बन्दै छ , अब गाउँ–गाउँमा वाणिज्य बैंकहरु मात्र पुग्छन् या विकास बैंकहरु पनि पुग्छन् ?

दुवै किसिमका बैंक पुग्ने छन् । केन्द्रीय बैंकले गाउँ–गाउँमा शाखा खोल्न निर्देशन दिएको छ, हामी जान पनि तयार छौं । तर, यसमा हाम्रो गुनासो छ । गाउँमा जाऊ भनिरहँदा स्थानीयस्तरको पैसा परिचालन गर्न भने दिइएको छैन । नेपाल राष्ट्र बैंकले स्वीकृति दिएको छ । तर, महालेखा नियन्त्रण कार्यालयबाट रोकिएको अवस्था छ । स्थानीय निकायमा जुन पैसा छ त्यो पनि स्थानीयरूपमा खाता खोलेर राख्ने अवस्था त हुनुपर्यो । गाउँ–गाउँमा जाऊ भन्ने तर कारोबार भने गर्न नदिने अवस्था छ । यसको अवस्थाको निक्र्योल हुनुपर्छ । गाउँमा धेरै कारोबार नहुने भएकाले एकै ठाउँमा धेरै बैंक जान पनि जरुरी छैन सेक्टर छुट्टाएर जान सकिन्छ ।

महालक्ष्मीको दोस्रो त्रैमासको विवरण हेर्दा ४२ दशमलव ५७ प्रतिशतले नाफा बढेको देखिएछ । तर, वास्तवमा राइट ब्याकले मात्र मुनाफा बढेको देखिन्छ कारण के होला ?

यसमा केही राइट ब्याक पनि छन् र हाम्रो सञ्चालन नाफा पनि पहिलेभन्दा केही बढेकै छ । संस्थाहरु मर्ज भएका कारणले यसलाई मिलाएर लान केही समय भने लागेको हो । तर, यो असारसम्म हाम्रा सबै इन्डिकेटरहरु र नाफाको दृष्टिकोणले पनि महालक्ष्मी विकास बैंक सबैभन्दा उत्कृष्ट नै हुनेछ । म के चाहन्छु भन्दा हरेक सूचकमा नम्बर वान हुने भन्दा पनि बेस्ट हुनुपर्छ भन्ने ठान्छु । नाफा बढ्नुमा राइट ब्याक भएर पनि हो । तर, यसपटकको रिपोर्टमा प्रोभिजन पनि बढेको छ ।
बैंकको जोखिम व्यवस्थापनको कोषमा अझै पनि २५ करोड रुपैयाँ बराबरको रकम छुटाउनु पर्नेछ , यसले बैंकमा खराब

कर्जाको मात्रा बढेको देखिन्छ, किन यस्तो भयो होला ?

यसलाई नेटमा देखाइदिएको भए यो टेक्निकल कुरा हुन्थ्यो किनकी यो त्यति प्रोभिजन देखिएको पनि होइन र त्यति राइट ब्याक गरेको पनि होइन ।

कहिले काहिँ किस्ता तिरेन भने त्यो एक प्रतिशतमा उक्लिन्छ र तिरेपछि फेरि तल झर्छ । यस हिसाबले ठूलो परिणामका प्रोभिजन भएको पनि देखियो र राइट ब्याक पनि भएको देखियो ।

पछिल्लो समय बैंकको चुक्ता पुंँजी वृद्धिको कारण प्रतिशेयर आम्दानीमा कस्तो चुनौती थपिएको छ ?

पहिले पुँजी थोरै थियो, अहिले यो २ अर्ब ६३ करोड पुगिसकेको छ । पुँजी वृद्धि हुँदा मुनाफा भए पनि लाभांश धेरै दिन सकिँदैन । तथापि, बैंकिङ् स्टान्डर्ड अनुसार जति लाभांश दिनुपर्ने हो त्योभन्दा कम हुँदैन ।

सबै बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रको दोस्रो त्रैमासको रिपोर्ट सार्वजनिक लगभग भईसकेको छ, रिपोर्टले देखाएको परिणाम र अबको शेयर बजारमा पर्ने प्रभावलाई कसरी हेर्नु भएको छ ?

शेयर बजार कता जान्छ भन्ने सन्दर्भमा म त्यसको जानकार त होइन । तर, पहिलो त्रैमासको प्रतिवेदनभन्दा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको दोस्रो त्रैमासको प्रतिवेदन धेरै राम्रो छ । राम्रा–राम्रा वित्तीय संस्थाको पनि शेयरको मूल्य धेरै तल झरिसकेको छ । अब योभन्दा तल झर्ने अवस्था छैन ।

महालक्ष्मी विकास बैंकले आफ्नो कार्यक्षेत्र बढाउन कस्तो योजना बनाइरहेको छ ?

महालक्ष्मी विकास बैंकले देशैभर जहाँ शाखा पुर्याउन सकेको छैन त्यहाँ अर्को वर्षसम्म १५/२० वटा नयाँ शाखा खोल्ने तयारीमा छ । यसबाहेक हामीले अन्य प्रोडक्ट पनि सञ्चालनमा ल्याएका छौं । साथै हामीले प्रविधिलाई भित्र्याउने कोसिस गरिरहेका छौं । देशको जुनसुकै क्षेत्रमा भए पनि महालक्ष्मी विकास बैंकको पहुँचमा जनता हुन् भन्ने हाम्रो चाहना छ ।

फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया