एजेन्सी । हरेक वर्ष अप्रिल ७ का दिन विश्वभर विश्व स्वास्थ्य दिवस मनाइन्छ । यो दिवस मनाउनुको उद्देश्य स्वास्थ्य चिकित्सा क्षेत्रमा भइरहेको नयाँ प्रगतिका बारेमा विश्वभरका मानिसहरूलाई सचेत गराउनु हो। ‘स्वास्थ्य सबैका लागि’ भन्ने नाराका साथ यस वर्ष विश्व स्वास्थ्य दिवस मनाइँदै छ । पछिल्ला केही सातादेखि कोरोनाका केसहरू तीव्र गतिमा बढ्दै गएका छन् । अहिले यो भाइरस पहिले मानिन्थ्यो जस्तो खतरनाक मानिएको छैन । तर लामो समयदेखि कोभिडका लक्षण र कोरोनाबाट निको भएका मानिसहरूमा देखिने धेरै रोगहरू नयाँ रूपमा देखा परेका छन्। 

कोरोनाले मानिसको स्वास्थ्यमा दिर्घकालिन प्रभाव पार्छ भन्ने निश्चितताका साथ भन्न गाह्रो छ । तर, विगत तीन वर्षमा यो महामारीले मानिसको शारीरिक स्वास्थ्यमा मात्र नभई मानसिक स्वास्थ्यमा समेत असर गरेको कुरालाई नकार्न सकिँदैन ।

धेरै अनुसन्धानमा भाइरसको मुटु, फोक्सो, मृगौला र शरीरका अन्य अंगहरूमा पर्ने असरबारे पनि उल्लेख गरिएको छ। यो महामारी धेरै विद्यमान रोगहरूको निदान र उपचारमा पनि बाधा बनेको छ। कोभिड–१९ को महामारीको अर्को साइड इफेक्ट हाम्रो अगाडि देखा परेको छ, जुन मानिसको बानी परेको आसीन जीवनशैली हो। धेरै मानिसहरू अझै पनि यसको प्रभावसँग संघर्ष गरिरहेका छन् जसले धेरै साइड इफेक्टहरूलाई निम्तो दिन्छ।

दीर्घकालीन रोग भन्नाले कम्तीमा एक वर्ष वा सोभन्दा बढी समयसम्म रहने र निरन्तर उपचार आवश्यक पर्ने रोग हो । मधुमेह, क्यान्सर, मुटु रोग र मृगौला रोग जस्ता दीर्घकालीन रोगहरू विश्वभर मानिसको मृत्युको प्रमुख कारण हुन्। विश्व स्वास्थ्य दिवसको अवसरमा यहाँ तपाईलाई महामारीपछि बढ्दै गएका दीर्घकालीन रोगहरूको बारेमा जानकारी दिनेछौँ ।

फोर्टिस अस्पताल, शालिमार बाग, दिल्लीका वरिष्ठ परामर्शदाता पवन कुमार गोयलले एउटा अंग्रेजी अखबारलाई भने, “यदि हामीले तथ्याङ्कलाई हेर्छौं भने, महामारीपछि खराब जीवनशैलीसँग सम्बन्धित रोगहरू जस्तै रक्तचाप, हृदय रोग र मधुमेह तीव्र रूपमा बढ्दै गएका छन्। यस्तो किन भइरहेको छ भन्ने प्रश्न उठाउन सक्छ । महामारीको समयमा मानिसहरु घरमै बसेर योग, प्राणायाम र व्यायाम गरिरहेका थिए । 

सडकमा गाडीको चाप कमै थियो । अहिले सडक भरिभराउ छ र ट्राफिक जामको कारण यस्तो किन भइरहेको छ भन्ने अचम्म लाग्न सक्छ । महामारीको समयमा मानिसहरु घरमै बसेर योग, प्राणायाम र व्यायाम गरिरहेका थिए । सडकमा गाडीको चाप कमै थियो । अहिले सडक भरिएका छन् र ट्राफिक जामका कारण मानिसहरु एक अर्कालाई गाली गरिरहेका छन् उनले भने। 

व्यवसाय फस्टाउँदै गएका छन् तर मानिसहरुबीच प्रतिस्पर्धा पनि बढ्दै गएको छ, मानिसहरुसँग व्यायाम वा योग गर्ने समय छैन र तनाव कम गर्न अस्वास्थ्यकर खाना, धुम्रपान र मदिरा सेवन गरिरहेका छन् । छोटकरीमा, जीवनशैलीसँग सम्बन्धित रोगहरूले फस्टाउनको लागि राम्रो वातावरण पाएको छ।

स्वास्थ्य सेवा कम्पनी लाइब्रेटका जनरल फिजिसियन पार्थ प्रजापतिले भने, ‘कोरोनाले फोक्सोमा मात्र नभई मृगौला, मुटु र मस्तिष्कलाई पनि असर गर्छ । यसले धेरै मानसिक समस्या निम्त्याउँछ। हृदयाघात, पक्षघात, मृगौला रोग कोरोनाको साइड इफेक्ट हुन सक्छ। कोरोना रोग जुनसुकै उमेरका मानिसलाई लाग्ने भएपनि यसले सबैभन्दा बढी वृद्धवृद्धालाई असर गर्छ । महामारीले दीर्घकालीन रोगहरूको निदान, उपचार र अनुगमन गर्ने क्षमतामा बाधा पु¥याएको छ, जसका कारण यी रोगबाट पीडित हुनेको संख्या बढ्दै गएको छ ।’

डा. राजीव गुप्ता, सीके बिरला अस्पताल, गुरुग्रामका वरिष्ठ परामर्शदाता भन्छन्, ‘कोरोना पछि चिन्ता, डिप्रेसन, स्मरणशक्ति र एकाग्रता सम्बन्धी समस्याहरू सामान्य भएका छन् । जसले जीवनको गुणस्तर खस्किएको छ।’ अपोलो हस्पिटल, नवी मुम्बईका कन्सल्टेन्ट डा अक्षय चालानीले भने, “कोरोनाले मानसिक स्वास्थ्यमा प्रतिकूल प्रभाव पार्ने देखिएको छ। चिन्ता, डिप्रेसन जस्ता धेरै मानसिक समस्या बढेका छन् । यी अवस्थाहरूले जीवनको गुणस्तरलाई असर गर्छ।’

डा प्रजापतिले भने, ‘कोभिड–१९ ले धेरै प्रोटिनलाई लक्षित गरेको छ, त्यसैले संक्रमणले धेरै प्रकारको क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छ।’ भर्खरैको अध्ययनले कोभिड–१९ भाइरसले (ट्यूमर बन्नलाई रोक्ने जीन) र यससँग सम्बन्धित मार्गहरूसँग कसरी अन्तरक्रिया गर्छ भनेर वर्णन गर्दछ । जसले गर्दा क्यान्सर जस्ता रोगहरूको प्रगति रोक्ने क्षमतालाई कमजोर बनाउँछ।

लामो समयसम्म लगातार खोकी लाग्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने, छाती जड्ने जस्ता समस्याको कारण पनि कोरोना हो । यी अवस्थाहरू दम वा क्रोनिक अवरोधक फुफ्फुसीय रोग जस्ता पूर्व–अवस्थित श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरूबाट पीडित व्यक्तिहरूको लागि कष्टप्रद हुन सक्छ। मुख्यतया श्वासप्रश्वास प्रणालीलाई असर गर्छ र भाइरसबाट निको भएका व्यक्तिहरूले लामो समयसम्म खोकी लाग्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने र थकान जस्ता श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरू अनुभव गर्न सक्छन्। यसबाहेक, भित्री वायु प्रदूषणको जोखिममा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगको जोखिम पनि बढ्न सक्छ।

डा प्रजापतिले भने, ‘धेरै अनुसन्धानबाट पत्ता लागेको प्रमाणले मानिसमा उच्च रक्तचापको समस्या महामारीको स्तरमा पुगेको देखाएको छ । जर्नलमा प्रकाशित एक अध्ययनका अनुसार कोभिड महामारीपछि सबै उमेर समूहका मानिसमा उच्च रक्तचापको रोग तीव्र गतिमा बढेको छ, जुन चिन्ताजनक छ ।

डा गुप्ता भन्छन्, “कोविड–१९ पछि हृदयघात, पक्षघात, मुटुको धड्कन अनियमित हुने, हृदयाघात हुने र रगत जम्ने जस्ता जटिलताहरू हुने खतरा बढेको छ।” डा। प्रजापति भन्छन्, “कोभिड–१९ बाट बाँचेका धेरैलाई मधुमेह छ, लगायत धेरै रोग लाग्ने जोखिम उच्च हुन्छ ।