एजेन्सी । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ नेता सी जिनपिङबीच भिडियो कल भएको छ । यो वार्ता दुई देशबीचको बढ्दो सहयोगको अर्को उदाहरण बनेको छ । भेटपछि रुसी राष्ट्रपतिको कार्यालय क्रेमलिनले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै रुस–चीन सम्बन्ध अप्रत्याशित रुपमा सकारात्मक भएको बताएको छ । विज्ञप्तिमा भनिएको छ,‘दुबै नेताहरूले एसिया–प्रशान्तमा यथास्थिति परिवर्तन गर्ने अमेरिकी प्रयासमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।’

पछिल्लो समय युक्रेनको मुद्दामा अमेरिका र पश्चिमा मुलुकले ताइवान र रुसमाथि चीनलाई घेरा हाल्दै आएका छन् । यस पृष्ठभूमिमा रुस–चीन वार्ताले निकै महत्व राखेको छ । वार्तापछि रुसी राष्ट्रपति पुटिनले पश्चिमी देशहरूले बेइजिङ शीतकालीन ओलम्पिक खेलकुदको कूटनीतिक बहिष्कारलाई गलत भन्दै आफू पनि ओलम्पिकको समयमा चीन जाने बताए ।

बेलायत, क्यानडा, न्युजिल्यान्ड, लिथुआनिया, अष्ट्रेलिया र अमेरिकाले चीनको सिनजियाङ प्रान्तका भिगार मुस्लिमहरुको मानवअधिकार र हङकङमा प्रजातन्त्रको दमनप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै खेलकुदमा राजनीतिक प्रतिनिधिमण्डल नपठाउने निर्णय गरेका छन् । अल्का आचार्य दिल्लीको जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयको सेन्टर फर इस्ट एसियन स्टडीजमा पढाउँछिन्। उनी चिनियाँ अध्ययन संस्थानसँग पनि सम्बद्ध छिन् ।

यस घटनाक्रममा अल्का आचार्यले बताइन्, “रुस र चीनबीचको सम्बन्ध गहिरो हुनुको एकमात्र कारण पश्चिमी देशहरूको दबाब होइन । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चलिरहेको उथलपुथल पनि एउटा महत्वपूर्ण कारण हो । अमेरिकन बाइडेन प्रशासनमा पनि बाइडेन युग कायम छ । बाइडेन प्रशासनले ट्रम्पको नेतृत्वमा अमेरिका अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा अलिकति पछि हटेको महसुस गरेको छ । यस सम्बन्धमा अमेरिका नाटोलाई बलियो बनाउन चाहन्छ र एशियामा आफ्ना सहयोगीहरूसँग उभिन चाहन्छ ।’’

“रुस र चीन दुवैलाई डर छ कि बाइडेनको विदेश नीतिले नयाँ चुनौतीहरू निम्त्याउन सक्छ । दुवैले आफ्नो सम्बन्धले विश्वलाई स्थायित्व प्रदान गर्ने बताउँछन् ।’ यस वर्ष चीन र रुसले पनि सैन्य अभ्यास गरेका छन् र यी दुई देशबीच बढ्दो सहयोगका थप उदाहरण हुन् । नन्दन उन्नीकृष्णनले अब्जर्भर रिसर्च फाउन्डेशनमा युरेसिया विभागको निरीक्षण गर्छन्। उनले रुसका बारेमा धेरै किताब पनि लेखेका छन् ।

बीबीसीले उन्नीकृष्णलाई रुसको चीनसँग मित्रता बढाउने विचार कहिले आयो भनेर सोध्दा उनले भने, “जब सन् २००८ मा पुटिनले पश्चिमा राष्ट्रहरू रुससँग समान सम्बन्ध चाहँदैनन् भन्ने बुझे, तब उनले चीनसँग सम्बन्ध सुदृढ गर्ने प्रयास गर्न थाले । सन् २०१४ मा रुसले क्रिमियालाई आफ्नो कब्जामा लिएपछि पश्चिमी देशहरू र रुसबीचको सम्बन्ध निकै चुलियो । यस्तो अवस्थामा रुसले चीन र अन्य एसियाली देशहरूतिर फर्कियो ।

अमेरिकामा डोनाल्ड ट्रम्प राष्ट्रपति बनेपछि चीनसँग अमेरिकाको प्रतिस्पर्धा बढ्यो भने परिस्थिति फेरियो । उन्नीकृष्णन भन्छन्, ट्रम्पको आगमनपछि रुस र चीन दुवैको एउटै विपक्षी थियो– अमेरिका । त्यसपछि दुवै देशले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आ–आफ्ना नीतिहरू मिलाउन थाले ।

उनका अनुसार यो सबै संघर्ष अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ‘टप डग’ को बन्ने भन्ने हो । अमेरिका आफ्नो महाशक्तिको हैसियत कायम राख्न चाहन्छ, त्यसैले उसले चीनको विकासको गतिलाई सुस्त गरिरहेको छ । उन्नीकृष्णन भन्छन्, “विश्वमा यतिबेला अमेरिका र चीनबीचको प्रतिस्पर्धा नै मुख्य अन्तरविरोध हो । यदि तपाईं मलाई चीनसँगको प्रतिस्पर्धामा तटस्थ हेर्न चाहनुहुन्छ भने मूल्य तिर्नुहोस् ।’’

चीन र रुसले संयुक्त सैन्य अभ्यासमा भाग लिएका छन् । सबैभन्दा भर्खरको अभ्यास अक्टोबरमा दुबै देशका नौसेनाले आयोजना गरेको थियो, जसलाई संयुक्त सी–२०२१ नाम दिइएको थियो। यो यी देशहरू बीच बढ्दो राजनीतिक र सैन्य सहयोगको स्पष्ट संकेत थियो । 

अहिले चीनले अमेरिकाको महाशक्तिको हैसियतलाई चुनौती दिइरहेको छ । चीनको बढ्दो आर्थिक र सैन्य शक्तिप्रति अमेरिकाले चिन्ता व्यक्त गरेको छ । के भविष्यमा अमेरिकाको वर्चस्वको सामना गर्न चीन–रुसले औपचारिक सैन्य गठबन्धन बनाउन सक्छ ?

अल्का आचार्य भन्छिन्, “चीन र रुसबीच निकै घनिष्ट सैन्य सहयोग रहेको देखिन्छ । यो गठबन्धन नहुन सक्छ, तर धेरै हिसाबले यो नजिक छ । रुस ताइवानमा चीनको साथमा छ र यो स्पष्ट रूपमा उनले भनिन् । रुस र चीनबीच सन् २००१ मा भएको सम्झौतामा लेखिएको छ, ’एक चीन’ नीतिमा विश्वास गर्छ । बीबीसी हिन्दीबाट