एजेन्सी । बलिउडका कमाइ गर्ने फिल्म स्टारका लागि व्यवसायी बन्नु कुनै नौलो कुरा होइन । दशकौंदेखि फिल्म स्टारहरूले जग्गा खरिदबिक्रीमा पैसा लगानी गर्दै आएका छन् । विभिन्न व्यवसायमा पैसा लगानी गरेका छन् तर पछिल्ला केही वर्षयता भारतीय स्टारहरूको स्टार्टअप प्रेम ह्वात्तै बढेको छ ।

धेरैजसो चर्चित स्टारहरूले स्टार्टअपमा लगानी गरिरहेका छन् र उनीहरूले पनि यसबाट फाइदा उठाइरहेका छन् ।  सामान्यतया फिल्म स्टारहरूले स्टार्टअपमा एक देखि पाँच करोड वा बढीमा १० करोड लगानी गर्छन् । कम्पनीमा लगानी गर्नु उनीहरुका लागि नौलो कुरा होइन, तर यसअघि यसबारे धेरै खुलेर कुरा गरिएको थिएन ।

तर ‘आत्मनिर्भर भारत’ अन्तर्गत स्टार्टअपहरूलाई थप प्रोत्साहन दिएपछि स्टारहरूले स्टार्टअपप्रति आफ्नो रुचि मात्र बढाएका छैनन्, उनीहरूले यसबारे खुलेर कुरा गर्न पनि थालेका छन् । स्टारहरूको लागि लगानीको माध्यम हुनुको अलावा, उनीहरूको छवि ब्रान्डिङसँग पनि जोडिएको छ । धेरै ताराहरूले ती उत्पादनहरूमा बढी चासो देखाउँछन् जसले उनीहरूको छवि फ्यानहरू बीच थप चमक दिन्छ ।

स्तारहरूले मनोरञ्जन व्यवसायमा लगानीलाई सुरक्षित सम्झौताको रूपमा लिँदैनन् । उनीहरू विभिन्न प्रकारका स्टार्टअपहरूमा लगानी गरेर निश्चित प्रतिफल देख्छन् । वर्षेनी चार–पाँच चलचित्रमा काम गरेर आम्दानीका हिसाबले शीर्ष स्थानमा रहेका अक्षय कुमारले करिब एक दर्जन कम्पनीको प्रवर्द्धन गरे पनि स्टार्टअप लगानीका लागि फिटनेस कम्पनी रोजेका छन् ।

अक्षय कुमारले २०१४ मा स्थापना भएको मुम्बईमा रहेको हेल्थ–टेक स्टार्टअपमा लगानी गरेका छन् ।  यो कम्पनीले फिटनेस उपकरणहरू बनाउँछ जसले मानिसहरूको रक्तचाप र वास्तविक–समय मुटुको गति निगरानी गर्दछ । टिकटकको प्रतिबन्ध लगत्तै भारतको एउटा स्वदेशी एपलाई धेरै बढावा मिलेको छ र त्यसैले सलमान खानले यस कम्पनीमा ठूलो लगानी गरेका छन् ।

रियल इस्टेटमा आफ्नो पैसा लगानी गर्नु सधैं लगभग हरेक बलिउड स्टारको पहिलो रोजाइ भएको छ । पुरानादेखि नयाँसम्मका ताराहरूले भव्य भवन, भिला, फार्म हाउस र जग्गामा लगानी गर्दै आएका छन् । आजका ताराहरूले पनि पुरानो विद्यालयको यो व्यवसायलाई धेरै हदसम्म सुरक्षित मान्छन् ।

तर, अस्सी र नब्बे दशकका स्टारहरुले व्यवसायमा लगानी गर्न चाहँदैनन् । उनीहरु आफ्नै प्रोडक्सन हाउस खोलेर मात्र फिल्म र वेबसिरिजमा लगानी गर्न चाहँदैनन् । उनको लगानी धेरै क्षेत्रमा हुन थालेको छ ।

बच्चाहरूको मनोरञ्जन पार्कदेखि लिएर विभिन्न खेलकुदका लागि प्रिमियर लिग टोलीहरू किन्न रेस्टुरेन्टहरूमा, तिनीहरूले पैसा लगानी गरिरहेका छन्, जसले गर्दा बलिउड स्टारहरू स्टार्टअपहरूमा बढ्दो रूपमा लगानी गरिरहेका छन् ।

एक समय थियो जब मूल डिस्को राजा मिथुन चक्रवर्तीले उटीमा होटल व्यवसायमा लगानी गरेका थिए, जुन आज उनको सबैभन्दा ठूलो आम्दानीको स्रोत हो । त्यसैले आजका डान्सिङ स्टार ऋतिक रोशनले पनि फिटनेस स्टार्टअपमा चासो देखाएका छन् । सलमान खानको बिइङ ह्युमन ब्रान्ड सबैलाई थाहा छदैछ ।

अमिताभ बच्चनले सन् १९९५ मा एबीसीएल नामको कम्पनी पनि खोलेका थिए तर मिस वर्ल्डको कार्यक्रममा उनलाई यस्तो घाटा भयो कि उनी दिवालिया बने ।एउटा महत्वपूर्ण कुरा यो पनि छ कि बलिउड पहिलेको तुलनामा अहिले धेरै कर्पोरेट भएको छ, दुई दशक पहिले बलिउडका धनी स्टारहरू लगानीका लागि होटल वा निर्माण व्यवसायीमा जाने गर्थे किनभने आय र करको लेखाजोखा आजको जस्तो थिएन । अहिले यसमा धेरै परिवर्तन भइसकेको छ ।

रोहित मेहता, कार्यकारी उपाध्यक्ष, एडेलभोइस भन्छन्, “बलिउडका मानिसहरूसँग धेरै पैसा छ । अब केही लगानी डुब्यो भने पनि ठूलो कुरा होइन । त्यसैले यी मानिसहरू राम्रो प्रतिफलका लागि काम गर्छन् । तिनीहरूको सम्पत्ति प्रबन्धक यही हो । यो लगानी गर्छ ।’’

रोहित भन्छन्, पक्कै पनि स्टार्टअप फन्डिङमा धेरै सुधार भएको छ र अहिले सबैले यही गरिरहेका छन्, यदि कुनै स्टारसँग २५–५० करोड छ र उसले पाँच–दश स्टार्टअपमा लगानी गर्छ भने त्यसले पूर्ण प्रतिफल दिन्छ ।

दीपिका पादुकोणको स्टार्टअप प्रेम अक्षयको भन्दा धेरै छ । उनले धेरै स्टार्टअपमा लगानी गरेकी छिन् । दीपिकाले भर्खरै खुद्रा उपभोक्ता सामान बेच्ने स्टार्टअपमा पैसा लगानी गरेकी छिन् ।  यसबाहेक उनले फर्निचर ब्राण्ड, सौन्दर्य उत्पादन आदिमा लगानी गरेका छन् । दीपिकाले ऊर्जा बचत प्रविधिबाट फ्यान बनाउने कम्पनीमा पनि पैसा लगानी गरेकी छिन् । 

बम्बई आईआईटीका विद्यार्थीहरूले यो स्टार्टअप सुरु गरेका छन् । जसमा ६५ प्रतिशतसम्म घरको बिजुली बचत गर्न फ्यानहरू बनाइन्छ । उनका श्रीमान रणवीर सिंहले पनि एडटेक क्षेत्रमा लगानी गरेका छन् ।

अनुष्का शर्माले वैकल्पिक मिट स्टार्टअपमा लगानी गरेकी छिन् । उनका श्रीमान् तथा भारतीय क्रिकेट टिमका पूर्व कप्तान विराट कोहलीले पनि यो स्टार्टअपमा लगानी गरेका छन् र बैंगलोरको एउटा टेक्नोलोजी कम्पनीमा पनि लगानी गरेका छन् ।

चर्चित अभिनेता पंकज त्रिपाठी सुरुदेखि नै खेतीपातीमा रुची राख्दै आएका छन् । उनले एग्रीटेक प्लेटफर्ममा लगानी गरेका छन् । यो कम्पनीसँग ३० लाख किसानको नेटवर्क छ । पंकज त्रिपाठीका अनुसार उनी सुरुदेखि नै ब्रान्डिङ र विज्ञापनमा छनोट भएका छन् । तिनीहरूले आफ्नो रोजाइलाई प्राथमिकता दिन्छन् ।

कन्ज त्रिपाठी भन्छन्, “आईआईटी खड़गपुरका दुई विद्यार्थीले मलाई भेटे र भने किसानहरूसँग कृषिको बारेमा धेरै प्रश्नहरू छन् । जसको जवाफ उनीहरूसम्म पुग्दैन । उनीहरू अनलाइन र अफलाइन दुबै काम गरिरहेका छन् । म पनि एक किसान हुँ । मलाई पनि किसानहरूको बारेमा चिन्ता छ । अनि जब मैले अवसर पाएँ, मैले कृषिलाई रोजें ।’’

पंकज भन्छन्, ‘पहिले कोष गर्न सक्ने अवस्थामा मेरो अवस्था थिएन । तर अहिले आफ्नो रुचिअनुसार छनोट गरेको छु । अन्य कुनै क्षेत्रको चासो छ भने सामाजिक कारण छ र वातावरण संरक्षणमा सहयोग पुग्छ भने म छु । त्यसमा पनि  लगानी गर्न चाहन्छु । धेरै पटक मानिसहरू अनलाइन काम गर्छन् ।’’