काठमाडौं । अमेरिकामा ब्याजदर निरन्तर बढिरहेको छ । यो हप्ता अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले लगातार तेस्रो पटक ब्याज दर ०.७५ प्रतिशतले बढाएको छ । विश्वभरका मुद्राहरू डलरको तुलनामा तीव्र रूपमा घटिरहेका छन् । फेडरल रिजर्भबाट सङ्केत पाएपछि लगानीकर्ताले विश्वभरका बजारबाट पैसा निकालेर सुरक्षाका लागि अमेरिकी डलरमा लगानी गरिरहेका छन् । जसका कारण नेपाली मुद्रा ‘रुपैयाँ’ लगायत अन्य सबै मुद्राको लागि सबैभन्दा खराब चरण चलिरहेको छ । रुपैयाँको कुरा गर्ने हो भने पछिल्ला केही वर्षयता यसको मूल्य निकै तीव्र गतिमा ओरालो लागेको छ । रुपैयाँ लगातार एकपछि अर्को नयाँ न्यून स्तरमा पुगेको छ ।   शुक्रबार प्रारम्भिक कारोबारमा नै रुपैयाँले गिरावटको नयाँ कीर्तिमान बनाएर हालसम्मकै न्यून विन्दुमा पुगेको छ ।

नेपाली रुपैयाँ भारतीयसँग पेगिङ भएको हुनाले यस वर्षको जुलाईमा पहिलो पटक भारतीय रुपैयाँ ८० को स्तरभन्दा तल पुगेको थियो । तर, त्यसबेला कारोबारको क्रममा भारतको रिजर्भ बैंकको हस्तक्षेपपछि रुपैयाँले पुनरागमन गर्न सफल भएको थियो । यसपछि, यो पहिलो पटक अगस्टमा भएको थियो, जब रुपैयाँ ८० को स्तर तल बन्द भएको थियो । शुक्रबार कारोबारमा रुपैयाँले पहिलो पटक ८१ को स्तर नाघेको छ । शुक्रबार प्रारम्भिक कारोबारमा डलरको तुलनामा रुपैयाँ ३९ पैसाले घटेर ८१.१८ मा पुगेको छ। यसअघि बिहीबार रुपैयाँले नयाँ सर्वकालीन न्यून विन्दु बनाएको थियो भने यसअघि बिहीबार पनि रुपैयाँले नयाँ सर्वकालीन न्यून विन्दु बनाएको थियो । जसमा रुपैयाको अवमूल्यन भइरहेको छ । धेरै अर्थशास्त्रीहरू यो डलरको तुलनामा ८२ प्रतिशत रहेको विश्वास गर्छन् ।

तथ्यांक हेर्ने हो भने यो वर्ष अहिलेसम्म रुपैयाँ ७ प्रतिशतभन्दा बढी कमजोर भएको छ । अमेरिकी डलरको तुलनामा रुपैयाँको भाउ निरन्तर ओरालो लागेको छ । अहिले प्रमुख मुद्राको बास्केटमा डलरको भाउ लगातार बलियो भईरहँदा रुपैयाँको स्थिति पनि कमजोर भएको छ । करिब दुई दशकपछि युरो अमेरिकी डलरको तुलनामा अमेरिकी डलरभन्दा माथि रहेको छ भने युरो लगातार अमेरिकी डलरभन्दा माथि रहेको छ । भारतीय रुपैयाँको कुरा गर्दा डिसेम्बर २०१४ देखि हालसम्म अमेरिकी डलरको तुलनामा एक वर्षअघि अमेरिकी डलरको तुलनामा रुपैयाँ ७४.५४ को स्तरमा थियो ।

वास्तवमा, बदलिएको अवस्थाले सम्पूर्ण विश्वमा मन्दीको जोखिम बढाएको छ । अमेरिकामा मुद्रास्फीति ४१ वर्षकै उच्च विन्दुमा छ । अहिले प्रमुख मुद्राको बास्केटमा डलरको भाउ लगातार बलियो भईरहँदा रुपैयाँको स्थिति पनि कमजोर भएको हो । करिब दुई दशकपछि, अमेरिका आधिकारिक रूपमा अमेरिकी डलरको विरुद्धमा मन्दीमा डुबेको छ र बेलायतलगायत अन्य धेरै प्रमुख अर्थतन्त्रहरू पतनको कगारमा छन् । मन्दीको डरले विदेशी लगानीकर्ताहरूले उदीयमान बजारबाट पैसा निकालेर सुरक्षित लगानीका रूपमा डलर खरिद गरिरहेका छन् । यो घटनाले अमेरिकी डलरलाई अप्रत्याशित रूपमा बलियो बनाएको छ । यस कारणले गर्दा धेरै दशकपछि पहिलो पटक अमेरिकी डलरको भाउ युरोभन्दा बढी भएको हो । जबकि युरो अमेरिकी डलरभन्दा महँगो मुद्रा थियो । अमेरिकी डलर झण्डै दुई दशकयताकै बलियो स्तरमा पुगेको छ ।

कुनै पनि देशको मुद्रा कमजोर हुनुको धेरै असर हुन्छ । विदेशबाट पैसा पठाउँदै हुनुहुन्छ भने, यस्तो अवस्थामा तपाइँलाई घाटा हुनेछ । अमेरिकी डलरले विश्वव्यापी मुद्राको हैसियत पाएको र बलियो हुँदै गएको हुनाले, तपाईंले रुपैयामा पठाउनुभएको पैसा डलरमा परिणत हुँदा कम मूल्यको हुनेछ । जसका कारण अब पहिलेभन्दा धेरै पैसा पठाउनु पर्नेछ । अर्कोतर्फ, यदि तपाइँको कुनै आफन्त वा आफन्तले तपाइँलाई कुनै अन्य देशबाट पैसा पठाउनुभयो भने, तपाइँलाई फाइदा हुनेछ । अब तपाईले पठाएको पुरानो रकममा धेरै पैसा पाउनुहुनेछ । यदि तपाईले व्यवसाय गर्नुहुन्छ भने प्रभाव तपाईको व्यवसाय आयातमा आधारित हो कि निर्यातमा निर्भर हुन्छ। कमजोर रुपैयाँले निर्यातकर्तालाई फाइदा हुने भएको छ भने आयातकर्ताले अब पुरानो परिमाणमा सामान अर्डर गर्दा बढी शुल्क तिर्नुपर्ने भएको छ ।