चीन अहिले आफ्नो हातमा परे जति सबै सुन खरिद गरिरहेको छ । यो प्रक्रिया उसले सन् २००९ यता निरन्तर रूपमा जारी राख्दै आएको छ। खास राजनीतिक लक्ष्यहरू हासिल गर्नका यतिखेर यसरी नै सुन खरिद गरेको कुरा चीनले सार्वजनिक खुलासा पनि गर्दै आएको छ ।

सोमबार मात्रै पनि चिनियाँ केन्द्रीय बैंकले खुलासा गर्‍यो कि जुलाईमा यसले लगातार नवौँ महिनामा आफ्नो सुनको भण्डार बढाएको छ । त्यहाँको केन्द्रीय बैंकका अनुसार पछिल्लो महिनामा मात्र २३ टन सुन खरिद गरिएको छ । पछिल्लो पटक गएको नोभेम्बरमा चीनले सुन खरिद आक्रामक ढंगले शुरू गरेको थियो, जुन अझैसम्म जारी छ ।

खरिदको दौडमा यसबीच करिब १८८ टन थपिँदा अहिले चीनसँग २,१३७ टन सुन भएको तथ्यांकले देखाउँछ । केही विश्लेषकहरूले अनुमान गरेका छन् कि चीनले विगत केही वर्षहरूमा मात्रै आफ्नो सुनको होल्डिङ २० प्रतिशतले बढाएको छ।

किन किन्दैछ यति धेरै सुन ?

चीनले आक्रामक रूपमा सुन खरिद गर्नुमा धेरै कारणहरू छन्‌ । जसमा मुद्रास्फीति विरुद्ध हेज गर्ने, विदेशी मुद्राको विविधीकरण गर्ने र विश्व अर्थतन्त्रमा आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गर्ने लगायतका प्रमुख उद्देश्य रहेका छन् ।

सुनले ऐतिहासिक रूपमा मुद्रास्फीतिको समयमा समेत यसको मूल्य राम्रोसँग कायम राख्दै आएको छ। चीनको अर्थतन्त्र बढ्दै जाँदा र यसको मुद्रा अधिक मूल्यवान् बन्दै गएपछि सरकारले सुनमा लगानी गरेर आफ्नो सम्पत्ति जोगाउन खोजिरहेको देखिन्छ।

२६ फेब्रुअरी २०२२ मा, जी-७ र इयुले रूसको केन्द्रीय बैंकको अमेरिकी डलर र यूरो रिजर्भ फ्रिज गर्न समन्वय गरे । यसले स्पष्ट रूपमा चीनको ध्यानाकर्षण गरायो कि यसको आफ्नै ठूलो विदेशी रिजर्भ स्थिति पनि छ । चीनको विदेशी सञ्चितिमा अहिले अमेरिकी डलरको प्रभुत्व रहेको छ । सुन खरिद गरेर चीनले आफ्नो भण्डार विविधीकरण गर्दैछ र अमेरिकी डलरमा आफ्नो निर्भरता घटाउँदै छ। यसले चीनको अर्थतन्त्रलाई डलरको मूल्यमा हुने उतार चढावबाट जोगाउन मद्दत गर्न सक्छ।

चीन विश्वको ठूलो सुन उपभोक्ता र उत्पादक हो । सुनको खरिदलाई निरन्तरता दिएर चीनले विश्वलाई आफू ठूलो आर्थिक शक्ति भएको सन्देश दिइरहेको छ ।

यी कारणहरूका अतिरिक्त चीनले भू-राजनीतिक जोखिमहरूबाट आफूलाई बचाउने उपायको रूपमा पनि सुन खरिद गरिरहेको हुन सक्छ । यो देशले अमेरिका र अन्य पश्चिमी देशहरूसँग बढ्दो तनावको सामना गरिरहेको छ । चीनले युक्रेनमा युद्धको क्रममा अमेरिका र उसका सहयोगीहरूले रूसलाई आर्थिक रूपमा दण्डित गर्ने प्रयास गरेको देखेको छ । सुनको जम्मा गरेर चीनले आर्थिक संकट वा सैन्य द्वन्द्वको अवस्थामा आफूलाई बचाउन प्रयोग गर्न सक्ने बहुमूल्य सम्पत्ति छ भनी सुनिश्चित गरिरहेको छ।

चीनले विश्वव्यापी रिजर्भ मुद्राको रूपमा अमेरिकी डलरको स्थिति हडप्न काम गरिरहेको छ। ठूलो मात्रामा सुनको भण्डार निर्माण गरेर चीनले सम्भावित रूपमा प्रतिद्वन्द्वी विश्वव्यापी रिजर्भ मुद्रा सिर्जना गर्न जग बसाइरहेको छ जसलाई सुनले समर्थन गर्नेछ।

अन्य देशहरूले समेत सन् २०२२ मा केन्द्रीय बैंकहरूको सुनको माग बढ्दै गएको र २०२३ को पहिलो त्रैमासिकमा सुनको माग १७६ प्रतिशतले बढेको देखेपछि विश्वभरका केन्द्रीय बैंकहरूले आगामी वर्षहरूमा सुनको होल्डिङ बढ्ने अपेक्षा गरेको संकेत गरेका छन् । यसो हुँदा अमेरिकी डलर होल्डिङ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा नै स्वतः घट्ने हुन्छ ।

कतिपय विज्ञहरूले चीन सरकारले आफ्नो सम्पत्ति जोगाउन मात्र प्रयास गरिरहेको विश्वास गर्छन् भने कतिपयले विश्व अर्थतन्त्रमा आफ्नो प्रभुत्व कायम गर्न खोजेको विश्लेषण गरिरहेका छन्। कारण जे सुकै होस्, चीनको सुन खरिदले विश्व सुन बजारमा भने ठूलो प्रभाव पारिरहेको छ ।